واژه‌نامهٔ قرآن · پذیرفته‌شده

ضَرَبَ، ضَرْب

فشردن

اعمال فشار جهت‌دار، به‌گونه‌ای که چیزی محدود، نقش‌بسته، ثابت، جابه‌جا، به پیش رانده یا مؤثر شود. مفعول‌ها، متمم‌ها و حروف اضافه رابطه را مشخص می‌کنند، بی‌آنکه فشردن را با هستهٔ واژگانی دیگری جایگزین کنند.

دامنهٔ واژگانی

دامنه: واحد معنایی · کاربردها: 58

ریشه‌ها: ضرب

مدخل‌های واژگانی: ضرب

صورت‌ها: ضَرَبَ · ضَرَبْ · يَضْرِبُ · ٱضْرِب · ٱضْرِبُ · ضَرَبُ · ٱضْرِبْ · ضُرِبَتْ · ضُرِبَ · نَضْرِبُ · يَضْرِبْ · يَضْرِبَ · ضَرْبًا · تَضْرِبُ · ضَرْبًۢا · ضَرْبَ

نمونه‌های کاربرد (نمایش 10 از 58)

کاربردهای درون دامنه به ترتیب قرآن نمایش داده می‌شود: 10 مورد نخست از 58 مورد. این مجموعه به‌عنوان پیش‌نمایشی فشرده و مبتنی بر جایگاه ارائه شده است و شواهد آن قوی‌تر از شواهد 48 کاربرد نمایش‌داده‌نشده رتبه‌بندی نشده است.

2:26

إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَسْتَحْىِۦٓ أَن يَضْرِبَ مَثَلًا مَّا بَعُوضَةً فَمَا فَوْقَهَا فَأَمَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ ٱلْحَقُّ مِن رَّبِّهِمْ وَأَمَّا ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ فَيَقُولُونَ مَاذَآ أَرَادَ ٱللَّهُ بِهَٰذَا مَثَلًا يُضِلُّ بِهِۦ كَثِيرًا وَيَهْدِى بِهِۦ كَثِيرًا وَمَا يُضِلُّ بِهِۦٓ إِلَّا ٱلْفَٰسِقِينَ

2:60

وَإِذِ ٱسْتَسْقَىٰ مُوسَىٰ لِقَوْمِهِۦ فَقُلْنَا ٱضْرِب بِّعَصَاكَ ٱلْحَجَرَ فَٱنفَجَرَتْ مِنْهُ ٱثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍ مَّشْرَبَهُمْ كُلُوا۟ وَٱشْرَبُوا۟ مِن رِّزْقِ ٱللَّهِ وَلَا تَعْثَوْا۟ فِى ٱلْأَرْضِ مُفْسِدِينَ

2:61

وَإِذْ قُلْتُمْ يَٰمُوسَىٰ لَن نَّصْبِرَ عَلَىٰ طَعَامٍ وَٰحِدٍ فَٱدْعُ لَنَا رَبَّكَ يُخْرِجْ لَنَا مِمَّا تُنۢبِتُ ٱلْأَرْضُ مِنۢ بَقْلِهَا وَقِثَّآئِهَا وَفُومِهَا وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَا قَالَ أَتَسْتَبْدِلُونَ ٱلَّذِى هُوَ أَدْنَىٰ بِٱلَّذِى هُوَ خَيْرٌ ٱهْبِطُوا۟ مِصْرًا فَإِنَّ لَكُم مَّا سَأَلْتُمْ وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ ٱلذِّلَّةُ وَٱلْمَسْكَنَةُ وَبَآءُو بِغَضَبٍ مِّنَ ٱللَّهِ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا۟ يَكْفُرُونَ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ وَيَقْتُلُونَ ٱلنَّبِيِّـۧنَ بِغَيْرِ ٱلْحَقِّ ذَٰلِكَ بِمَا عَصَوا۟ وَّكَانُوا۟ يَعْتَدُونَ

2:73

فَقُلْنَا ٱضْرِبُوهُ بِبَعْضِهَا كَذَٰلِكَ يُحْىِ ٱللَّهُ ٱلْمَوْتَىٰ وَيُرِيكُمْ ءَايَٰتِهِۦ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ

2:273

لِلْفُقَرَآءِ ٱلَّذِينَ أُحْصِرُوا۟ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ لَا يَسْتَطِيعُونَ ضَرْبًا فِى ٱلْأَرْضِ يَحْسَبُهُمُ ٱلْجَاهِلُ أَغْنِيَآءَ مِنَ ٱلتَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُم بِسِيمَٰهُمْ لَا يَسْـَٔلُونَ ٱلنَّاسَ إِلْحَافًا وَمَا تُنفِقُوا۟ مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ ٱللَّهَ بِهِۦ عَلِيمٌ

3:112

ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ ٱلذِّلَّةُ أَيْنَ مَا ثُقِفُوٓا۟ إِلَّا بِحَبْلٍ مِّنَ ٱللَّهِ وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ وَبَآءُو بِغَضَبٍ مِّنَ ٱللَّهِ وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ ٱلْمَسْكَنَةُ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا۟ يَكْفُرُونَ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ وَيَقْتُلُونَ ٱلْأَنۢبِيَآءَ بِغَيْرِ حَقٍّ ذَٰلِكَ بِمَا عَصَوا۟ وَّكَانُوا۟ يَعْتَدُونَ

3:112

3:156

يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَكُونُوا۟ كَٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ وَقَالُوا۟ لِإِخْوَٰنِهِمْ إِذَا ضَرَبُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ أَوْ كَانُوا۟ غُزًّى لَّوْ كَانُوا۟ عِندَنَا مَا مَاتُوا۟ وَمَا قُتِلُوا۟ لِيَجْعَلَ ٱللَّهُ ذَٰلِكَ حَسْرَةً فِى قُلُوبِهِمْ وَٱللَّهُ يُحْىِۦ وَيُمِيتُ وَٱللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

4:34

ٱلرِّجَالُ قَوَّٰمُونَ عَلَى ٱلنِّسَآءِ بِمَا فَضَّلَ ٱللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ وَبِمَآ أَنفَقُوا۟ مِنْ أَمْوَٰلِهِمْ فَٱلصَّٰلِحَٰتُ قَٰنِتَٰتٌ حَٰفِظَٰتٌ لِّلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ ٱللَّهُ وَٱلَّٰتِى تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَٱهْجُرُوهُنَّ فِى ٱلْمَضَاجِعِ وَٱضْرِبُوهُنَّ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا۟ عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيرًا

4:94

يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِذَا ضَرَبْتُمْ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ فَتَبَيَّنُوا۟ وَلَا تَقُولُوا۟ لِمَنْ أَلْقَىٰٓ إِلَيْكُمُ ٱلسَّلَٰمَ لَسْتَ مُؤْمِنًا تَبْتَغُونَ عَرَضَ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا فَعِندَ ٱللَّهِ مَغَانِمُ كَثِيرَةٌ كَذَٰلِكَ كُنتُم مِّن قَبْلُ فَمَنَّ ٱللَّهُ عَلَيْكُمْ فَتَبَيَّنُوٓا۟ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا

cross scriptural correspondence

چرا فرمان مربوط به دریا مستلزم «ضربه زدن» نیست

قرآن 26:63 فرمان مربوط به عصا را می‌دهد و سپس نتیجه را بیان می‌کند: فَٱنفَلَقَ, «پس شکافته شد.» خروج 14 عمل متناظر را به‌صورت بلند کردن عصا و دراز کردن دست بر فراز دریا توصیف می‌کند؛ هیچ‌گاه از وارد کردن ضربه یا تماس میان عصا و آب سخن نمی‌گوید.

در عبارت قرآنی، بِّعَصَاكَ رابطه با عصا را فراهم می‌کند و ٱلْبَحْرَ حوزه اثرپذیر را مشخص می‌کند. عبارت بعدی نتیجه را بیان می‌کند، فَٱنفَلَقَ — پس شکافته شد. برگرداندن ٱضْرِب به «ضربه زدن» برخوردی فیزیکی را می‌افزاید که نه عبارت نتیجه و نه دیگر ساخت‌های قرآنی این فعل، به‌طور مستقل، آن را مشخص نمی‌کنند.

خروج 14:16 از הָרֵם אֶת־מַטְּךָ, عصایت را بلند کن؛ וּנְטֵה אֶת־יָדְךָ עַל־הַיָּם, دستت را بر فراز دریا دراز کن؛ و וּבְקָעֵהוּ, آن را بشکاف، استفاده می‌کند. آیه 21 گزارش می‌دهد که موسی دستش را دراز کرد، خدا دریا را با باد شرقی نیرومندی پس راند، و آب‌ها شکافته شدند. در این صحنه هیچ فعل נכה به معنای «ضربه زدن» به کار نرفته و گفته نمی‌شود که عصا با آب تماس پیدا کرد.

این مقایسه با متن مقدس پیشین، معنای QuranGraph را تأیید می‌کند، نه اینکه آن را تعیین کند. آزمون‌های درون‌قرآنی از پیش «ضربه زدن» را به‌عنوان هسته معنایی مشترک در سراسر این خانواده رد کرده‌اند، زیرا ضرب در ساخت‌های مربوط به مثال‌ها، حرکت در زمین و دیواری میان گروه‌ها نیز به کار می‌رود. خروج 14 نکته محدودتری می‌افزاید: حتی واقعه دریا نیز به ضربه‌ای تحمیل‌شده از بیرون نیاز ندارد. «فشار آوردن» نیروی جهت‌دار یا اعمال فشار را حفظ می‌کند، بی‌آنکه تماسی را جعل کند.

منابع متن اصلی

خروج 14, کتاب مقدس عبری-انگلیسی خروج 14:16, 21

جاهایی که معناهای دیگر کارایی ندارند

سفر کردن

2:26

گزینهٔ دیگر: نمونه‌ای از یک پشهٔ ریز را سفر کن.

برگردان پژوهشی: نمونه‌ای از یک پشهٔ ریز را بفشار.

مفعولِ صریحِ مثال، سفر کردن را منتفی می‌کند و در عین حال همان عمل فشردنِ به‌کاررفته در جاهای دیگر را حفظ می‌کند.

زدن

4:101

وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِى ٱلْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَقْصُرُوا۟ مِنَ ٱلصَّلَوٰةِ إِنْ خِفْتُمْ أَن يَفْتِنَكُمُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ إِنَّ ٱلْكَٰفِرِينَ كَانُوا۟ لَكُمْ عَدُوًّا مُّبِينًا

گزینهٔ دیگر: وقتی در زمین می‌زنید، می‌توانید سرسپردگی را کوتاه کنید.

برگردان پژوهشی: هنگامی که با فشردن از میان زمین به پیش می‌روید، می‌توانید سرسپردگی را کوتاه کنید.

ساخت fī-زمین گستره‌ای را فراهم می‌کند که فاعل در طول آن با فشردن به پیش می‌رود؛ زدن جسمانی نمی‌تواند هستهٔ این خانواده باشد.

محکم کوبیدن

24:31

وَقُل لِّلْمُؤْمِنَٰتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَٰرِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَىٰ جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ ءَابَآئِهِنَّ أَوْ ءَابَآءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَآئِهِنَّ أَوْ أَبْنَآءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَٰنِهِنَّ أَوْ بَنِىٓ إِخْوَٰنِهِنَّ أَوْ بَنِىٓ أَخَوَٰتِهِنَّ أَوْ نِسَآئِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَٰنُهُنَّ أَوِ ٱلتَّٰبِعِينَ غَيْرِ أُو۟لِى ٱلْإِرْبَةِ مِنَ ٱلرِّجَالِ أَوِ ٱلطِّفْلِ ٱلَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا۟ عَلَىٰ عَوْرَٰتِ ٱلنِّسَآءِ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِن زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوٓا۟ إِلَى ٱللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ ٱلْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

گزینهٔ دیگر: نباید با پاهایشان محکم بکوبند، تا آرایش پنهانشان شناخته شود.

برگردان پژوهشی: نباید پوشش را نزدیک به پاهایشان بفشارند، تا آنچه از آرایش خود پنهان می‌کنند شناخته شود.

آیه پیشاپیش پوشش، پنهان‌سازی و آنچه آشکار می‌شود را فراهم کرده است. حذف قرآنی اجازه می‌دهد پوشش در معنا باقی بماند؛ پاها زمینهٔ رابطه‌ای آن‌اند، نه کنشی که با پا ضربه وارد کند.

بیان کردن

26:63

فَأَوْحَيْنَآ إِلَىٰ مُوسَىٰٓ أَنِ ٱضْرِب بِّعَصَاكَ ٱلْبَحْرَ فَٱنفَلَقَ فَكَانَ كُلُّ فِرْقٍ كَٱلطَّوْدِ ٱلْعَظِيمِ

گزینهٔ دیگر: با عصایت در برابر دریا پیش برو.

برگردان پژوهشی: دریا را با عصایت بفشار.

عصا و دریا رابطه جهت‌دار را فراهم می‌کنند، و عبارت نتیجه که در پی می‌آید بیان می‌کند که دریا شکافته شد. «مطرح کردن» نمی‌تواند این عمل را برساند.

ارائه کردن

43:5

أَفَنَضْرِبُ عَنكُمُ ٱلذِّكْرَ صَفْحًا أَن كُنتُمْ قَوْمًا مُّسْرِفِينَ

گزینهٔ دیگر: آیا یادآوری را دور از شما ارائه خواهیم کرد؟

برگردان پژوهشی: آیا یادآوری را از شما دور خواهیم فشرد؟

عبارت عَنْ بردارِ دورشونده را فراهم می‌کند، در حالی که فعل معنای فشردن را حفظ می‌کند.

زدن

57:13

يَوْمَ يَقُولُ ٱلْمُنَٰفِقُونَ وَٱلْمُنَٰفِقَٰتُ لِلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱنظُرُونَا نَقْتَبِسْ مِن نُّورِكُمْ قِيلَ ٱرْجِعُوا۟ وَرَآءَكُمْ فَٱلْتَمِسُوا۟ نُورًا فَضُرِبَ بَيْنَهُم بِسُورٍ لَّهُۥ بَابٌۢ بَاطِنُهُۥ فِيهِ ٱلرَّحْمَةُ وَظَٰهِرُهُۥ مِن قِبَلِهِ ٱلْعَذَابُ

گزینهٔ دیگر: دیوار میان آنان زده شد.

برگردان پژوهشی: دیوار میان آنان فشرده شد.

وجه مجهول و بَیْنَ فاصله‌ای را مشخص می‌کنند که دیوار در آن فشرده شد؛ آسیبی به دیوار بیان نشده است.