कुरआन शब्दार्थसूची · स्वीकृत

ضَرَبَ، ضَرْب

दाबणे

एखादी गोष्ट मर्यादित, ठसवलेली, स्थिर, विस्थापित, पुढे ढकललेली किंवा प्रभावी व्हावी म्हणून दिशित दाब लावणे. कर्मे, पूरके आणि शब्दयोगी अव्यये ‘दाबणे’च्या जागी दुसरा शब्दार्थीय गाभा न आणता संबंध निश्चित करतात.

शब्दसंग्रहविषयक व्याप्ती

व्याप्ती: अर्थघटक · प्रयोग: 58

मुळे: ضرب

लेम्मे: ضرب

रूपे: ضَرَبَ · ضَرَبْ · يَضْرِبُ · ٱضْرِب · ٱضْرِبُ · ضَرَبُ · ٱضْرِبْ · ضُرِبَتْ · ضُرِبَ · نَضْرِبُ · يَضْرِبْ · يَضْرِبَ · ضَرْبًا · تَضْرِبُ · ضَرْبًۢا · ضَرْبَ

दाखवलेल्या प्रयोगांच्या उदाहरणांची संख्या: 10; एकूण: 58

कुरआनमधील क्रमानुसार सुरुवातीच्या व्याप्तीतील प्रयोगांचे प्रदर्शन—दर्शित प्रयोगसंख्या: 10; एकूण प्रयोगसंख्या: 58. हे स्थानाधारित संक्षिप्त पूर्वावलोकन आहे. वगळलेली प्रयोगसंख्या: 48; दर्शित प्रयोगांना वगळलेल्या प्रयोगांपेक्षा अधिक सबळ पुरावा म्हणून क्रम दिलेला नाही.

2:26

إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَسْتَحْىِۦٓ أَن يَضْرِبَ مَثَلًا مَّا بَعُوضَةً فَمَا فَوْقَهَا فَأَمَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ ٱلْحَقُّ مِن رَّبِّهِمْ وَأَمَّا ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ فَيَقُولُونَ مَاذَآ أَرَادَ ٱللَّهُ بِهَٰذَا مَثَلًا يُضِلُّ بِهِۦ كَثِيرًا وَيَهْدِى بِهِۦ كَثِيرًا وَمَا يُضِلُّ بِهِۦٓ إِلَّا ٱلْفَٰسِقِينَ

2:60

وَإِذِ ٱسْتَسْقَىٰ مُوسَىٰ لِقَوْمِهِۦ فَقُلْنَا ٱضْرِب بِّعَصَاكَ ٱلْحَجَرَ فَٱنفَجَرَتْ مِنْهُ ٱثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍ مَّشْرَبَهُمْ كُلُوا۟ وَٱشْرَبُوا۟ مِن رِّزْقِ ٱللَّهِ وَلَا تَعْثَوْا۟ فِى ٱلْأَرْضِ مُفْسِدِينَ

2:61

وَإِذْ قُلْتُمْ يَٰمُوسَىٰ لَن نَّصْبِرَ عَلَىٰ طَعَامٍ وَٰحِدٍ فَٱدْعُ لَنَا رَبَّكَ يُخْرِجْ لَنَا مِمَّا تُنۢبِتُ ٱلْأَرْضُ مِنۢ بَقْلِهَا وَقِثَّآئِهَا وَفُومِهَا وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَا قَالَ أَتَسْتَبْدِلُونَ ٱلَّذِى هُوَ أَدْنَىٰ بِٱلَّذِى هُوَ خَيْرٌ ٱهْبِطُوا۟ مِصْرًا فَإِنَّ لَكُم مَّا سَأَلْتُمْ وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ ٱلذِّلَّةُ وَٱلْمَسْكَنَةُ وَبَآءُو بِغَضَبٍ مِّنَ ٱللَّهِ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا۟ يَكْفُرُونَ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ وَيَقْتُلُونَ ٱلنَّبِيِّـۧنَ بِغَيْرِ ٱلْحَقِّ ذَٰلِكَ بِمَا عَصَوا۟ وَّكَانُوا۟ يَعْتَدُونَ

2:73

فَقُلْنَا ٱضْرِبُوهُ بِبَعْضِهَا كَذَٰلِكَ يُحْىِ ٱللَّهُ ٱلْمَوْتَىٰ وَيُرِيكُمْ ءَايَٰتِهِۦ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ

2:273

لِلْفُقَرَآءِ ٱلَّذِينَ أُحْصِرُوا۟ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ لَا يَسْتَطِيعُونَ ضَرْبًا فِى ٱلْأَرْضِ يَحْسَبُهُمُ ٱلْجَاهِلُ أَغْنِيَآءَ مِنَ ٱلتَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُم بِسِيمَٰهُمْ لَا يَسْـَٔلُونَ ٱلنَّاسَ إِلْحَافًا وَمَا تُنفِقُوا۟ مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ ٱللَّهَ بِهِۦ عَلِيمٌ

3:112

ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ ٱلذِّلَّةُ أَيْنَ مَا ثُقِفُوٓا۟ إِلَّا بِحَبْلٍ مِّنَ ٱللَّهِ وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ وَبَآءُو بِغَضَبٍ مِّنَ ٱللَّهِ وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ ٱلْمَسْكَنَةُ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا۟ يَكْفُرُونَ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ وَيَقْتُلُونَ ٱلْأَنۢبِيَآءَ بِغَيْرِ حَقٍّ ذَٰلِكَ بِمَا عَصَوا۟ وَّكَانُوا۟ يَعْتَدُونَ

3:112

ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ ٱلذِّلَّةُ أَيْنَ مَا ثُقِفُوٓا۟ إِلَّا بِحَبْلٍ مِّنَ ٱللَّهِ وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ وَبَآءُو بِغَضَبٍ مِّنَ ٱللَّهِ وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ ٱلْمَسْكَنَةُ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا۟ يَكْفُرُونَ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ وَيَقْتُلُونَ ٱلْأَنۢبِيَآءَ بِغَيْرِ حَقٍّ ذَٰلِكَ بِمَا عَصَوا۟ وَّكَانُوا۟ يَعْتَدُونَ

3:156

يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَكُونُوا۟ كَٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ وَقَالُوا۟ لِإِخْوَٰنِهِمْ إِذَا ضَرَبُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ أَوْ كَانُوا۟ غُزًّى لَّوْ كَانُوا۟ عِندَنَا مَا مَاتُوا۟ وَمَا قُتِلُوا۟ لِيَجْعَلَ ٱللَّهُ ذَٰلِكَ حَسْرَةً فِى قُلُوبِهِمْ وَٱللَّهُ يُحْىِۦ وَيُمِيتُ وَٱللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

4:34

ٱلرِّجَالُ قَوَّٰمُونَ عَلَى ٱلنِّسَآءِ بِمَا فَضَّلَ ٱللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ وَبِمَآ أَنفَقُوا۟ مِنْ أَمْوَٰلِهِمْ فَٱلصَّٰلِحَٰتُ قَٰنِتَٰتٌ حَٰفِظَٰتٌ لِّلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ ٱللَّهُ وَٱلَّٰتِى تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَٱهْجُرُوهُنَّ فِى ٱلْمَضَاجِعِ وَٱضْرِبُوهُنَّ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا۟ عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيرًا

4:94

يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِذَا ضَرَبْتُمْ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ فَتَبَيَّنُوا۟ وَلَا تَقُولُوا۟ لِمَنْ أَلْقَىٰٓ إِلَيْكُمُ ٱلسَّلَٰمَ لَسْتَ مُؤْمِنًا تَبْتَغُونَ عَرَضَ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا فَعِندَ ٱللَّهِ مَغَانِمُ كَثِيرَةٌ كَذَٰلِكَ كُنتُم مِّن قَبْلُ فَمَنَّ ٱللَّهُ عَلَيْكُمْ فَتَبَيَّنُوٓا۟ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا

cross scriptural correspondence

समुद्रासंबंधी आज्ञेसाठी 'प्रहार करणे' का आवश्यक नाही

कुरआन 26:63 मध्ये काठीशी संबंधित आज्ञा दिली आहे आणि त्यानंतर परिणाम सांगितला आहे: فَٱنفَلَقَ, 'म्हणून तो दुभंगला.' निर्गम 14 मध्ये याच्याशी संबंधित कृतीचे वर्णन काठी उंच करणे आणि समुद्रावर हात पुढे करणे असे केले आहे; काठीने प्रहार केल्याचे किंवा काठीचा पाण्याशी संपर्क झाल्याचे त्यात कुठेही म्हटलेले नाही.

कुरआनी उपवाक्यात بِّعَصَاكَ काठीशी असलेला संबंध दर्शवते आणि ٱلْبَحْرَ परिणाम होणारे क्षेत्र दर्शवते. पुढील उपवाक्य परिणाम सांगते, فَٱنفَلَقَ — म्हणून तो दुभंगला. ٱضْرِب याचा अर्थ 'प्रहार करणे' असा दिल्यास भौतिक आघाताचा असा अर्थ जोडला जातो, जो परिणाम सांगणारे उपवाक्य किंवा या क्रियाची इतर कुरआनी रचना यांपैकी कोणतीही स्वतंत्रपणे निर्दिष्ट करत नाही.

निर्गम 14:16 मध्ये הָרֵם אֶת־מַטְּךָ, तुझी काठी उंच कर; וּנְטֵה אֶת־יָדְךָ עַל־הַיָּם, समुद्रावर तुझा हात पुढे कर; आणि וּבְקָעֵהוּ, त्याला दुभंग, असे म्हटले आहे. 21 व्या वचनात मोशेने आपला हात पुढे केला, देवाने जोरदार पूर्वेकडील वाऱ्याने समुद्र मागे हटवला आणि पाणी दुभंगले, असे सांगितले आहे. या प्रसंगात कोणतेही נכה प्रहार-दर्शक क्रियापद वापरलेले नाही आणि काठीने पाण्याला स्पर्श केला असेही म्हटलेले नाही.

पूर्वीच्या धर्मग्रंथाशी केलेली ही तुलना QuranGraph मधील अर्थाला पुष्टी देते; तो अर्थ ठरवत नाही. कुरआन-अंतर्गत चाचण्यांनी संपूर्ण शब्दपरिवाराचा मध्यवर्ती अर्थ म्हणून 'प्रहार करणे' आधीच नाकारले आहे, कारण ضرب उदाहरणे, पृथ्वीवरून प्रवास आणि समूहांमधील भिंत यांच्यासोबतही वापरले जाते. निर्गम 14 एक अधिक नेमका मुद्दा जोडते: समुद्राच्या प्रसंगातही बाहेरून लादलेल्या प्रहाराची आवश्यकता नाही. 'दाब देणे' संपर्काची कल्पना न करता दिशित बल किंवा रोख यांचा अर्थ टिकवते.

प्राथमिक मजकूर-स्रोत

इतर अर्थ कुठे अपयशी ठरतात

प्रवास करणे

2:26

إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَسْتَحْىِۦٓ أَن يَضْرِبَ مَثَلًا مَّا بَعُوضَةً فَمَا فَوْقَهَا فَأَمَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ ٱلْحَقُّ مِن رَّبِّهِمْ وَأَمَّا ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ فَيَقُولُونَ مَاذَآ أَرَادَ ٱللَّهُ بِهَٰذَا مَثَلًا يُضِلُّ بِهِۦ كَثِيرًا وَيَهْدِى بِهِۦ كَثِيرًا وَمَا يُضِلُّ بِهِۦٓ إِلَّا ٱلْفَٰسِقِينَ

पर्याय: एका चिलटाचे उदाहरण प्रवास घडवणे

संशोधनाधारित अर्थमांडणी: एका चिलटाचे उदाहरण दाबणे

स्पष्ट ‘उदाहरण’ हा कर्म ‘प्रवास करणे’ हा अर्थ बाद करतो आणि इतरत्र वापरलेली तीच ‘दाबणे’ क्रिया कायम ठेवतो.

प्रहार करणे

4:101

وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِى ٱلْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَقْصُرُوا۟ مِنَ ٱلصَّلَوٰةِ إِنْ خِفْتُمْ أَن يَفْتِنَكُمُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ إِنَّ ٱلْكَٰفِرِينَ كَانُوا۟ لَكُمْ عَدُوًّا مُّبِينًا

पर्याय: जेव्हा तुम्ही भूमीत प्रहार करता, तेव्हा तुम्ही भक्ती संक्षिप्त करू शकता

संशोधनाधारित अर्थमांडणी: जेव्हा तुम्ही भूमीतून पुढे दाबत जाता, तेव्हा तुम्ही भक्ती संक्षिप्त करू शकता

फी-भूमी ही रचना कर्ता पुढे दाबत जातो त्या विस्ताराचे निर्देश करते; शारीरिक प्रहार हा शब्दकुलाचा गाभा असू शकत नाही.

पाय आपटणे

24:31

وَقُل لِّلْمُؤْمِنَٰتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَٰرِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَىٰ جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ ءَابَآئِهِنَّ أَوْ ءَابَآءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَآئِهِنَّ أَوْ أَبْنَآءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَٰنِهِنَّ أَوْ بَنِىٓ إِخْوَٰنِهِنَّ أَوْ بَنِىٓ أَخَوَٰتِهِنَّ أَوْ نِسَآئِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَٰنُهُنَّ أَوِ ٱلتَّٰبِعِينَ غَيْرِ أُو۟لِى ٱلْإِرْبَةِ مِنَ ٱلرِّجَالِ أَوِ ٱلطِّفْلِ ٱلَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا۟ عَلَىٰ عَوْرَٰتِ ٱلنِّسَآءِ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِن زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوٓا۟ إِلَى ٱللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ ٱلْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

पर्याय: त्यांनी आपल्या पायांनी ठेका मारू नये, जेणेकरून त्यांचा लपवलेला अलंकार ज्ञात होईल.

संशोधनाधारित अर्थमांडणी: त्यांनी आच्छादन आपल्या टांगांशी घट्ट दाबू नये, जेणेकरून त्यांनी आपल्या अलंकारांपैकी जे लपवले आहे ते ज्ञात होईल.

या आयतीने आच्छादन, लपवणे आणि जे प्रकट होते ते आधीच दिले आहे. कुरआनी अध्याहारामुळे आच्छादन अव्यक्त राहू शकते; टांगा हे त्याचे संबंधाधार आहेत, पावलांनी आघात करण्याची क्रिया नव्हे.

मांडणे

26:63

فَأَوْحَيْنَآ إِلَىٰ مُوسَىٰٓ أَنِ ٱضْرِب بِّعَصَاكَ ٱلْبَحْرَ فَٱنفَلَقَ فَكَانَ كُلُّ فِرْقٍ كَٱلطَّوْدِ ٱلْعَظِيمِ

पर्याय: तुझ्या काठीसह समुद्राविरुद्ध मांड

संशोधनाधारित अर्थमांडणी: तुझ्या काठीने समुद्र दाब

काठी आणि समुद्र दिशित संबंध दर्शवतात आणि त्यानंतरचे परिणाम सांगणारे उपवाक्य समुद्र दुभंगल्याचे सांगते. 'मांडणे' ही कृती व्यक्त करू शकत नाही.

मांडणे

43:5

أَفَنَضْرِبُ عَنكُمُ ٱلذِّكْرَ صَفْحًا أَن كُنتُمْ قَوْمًا مُّسْرِفِينَ

पर्याय: आम्ही तुम्हांपासून स्मरण दूर मांडावे काय

संशोधनाधारित अर्थमांडणी: आम्ही स्मरण तुम्हांपासून दूर दाबावे काय

अन हा वाक्यांश दूर जाण्याचा दिशासदिश देतो, तर क्रियापद ‘दाबणे’ कायम ठेवते.

मारणे

57:13

يَوْمَ يَقُولُ ٱلْمُنَٰفِقُونَ وَٱلْمُنَٰفِقَٰتُ لِلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱنظُرُونَا نَقْتَبِسْ مِن نُّورِكُمْ قِيلَ ٱرْجِعُوا۟ وَرَآءَكُمْ فَٱلْتَمِسُوا۟ نُورًا فَضُرِبَ بَيْنَهُم بِسُورٍ لَّهُۥ بَابٌۢ بَاطِنُهُۥ فِيهِ ٱلرَّحْمَةُ وَظَٰهِرُهُۥ مِن قِبَلِهِ ٱلْعَذَابُ

पर्याय: त्यांच्यामध्ये एक भिंत मारली गेली

संशोधनाधारित अर्थमांडणी: त्यांच्यामध्ये एक भिंत दाबली गेली

कर्मणी प्रयोग आणि बैना हे भिंत ज्या अंतरात दाबली गेली ते निश्चित करतात; भिंतीला झालेली हानी व्यक्त केलेली नाही.