يَٰبَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ ٱذْكُرُوا۟ نِعْمَتِىَ ٱلَّتِىٓ أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَنِّى فَضَّلْتُكُمْ عَلَى ٱلْعَٰلَمِينَ
कुरआन शब्दार्थसूची · स्वीकृत
فَضَّلَ / فَضْل / تَفْضِيل / تَفَضَّلَ
ओलांडणे
संबंधित मापावर संदर्भाने दिलेल्या तुलनापक्ष किंवा निश्चित केलेल्या मापाच्या पलीकडे असणे.
शब्दसंग्रहविषयक व्याप्ती
व्याप्ती: अर्थघटक · प्रयोग: 104
मुळे: فضل
लेम्मे: فضل · تفضيل · يتفضل
रूपे: فَضْلِ · فَضْلُ · فَضْلٍ · فَضْلًا · فَضَّلْ · فَضَّلَ · فَضْلَ · تَفْضِيلًا · فَضْلٌ · فَضْلٍۭ · نُفَضِّلُ · فُضِّلُ · يَتَفَضَّلَ
दाखवलेल्या प्रयोगांच्या उदाहरणांची संख्या: 10; एकूण: 104
कुरआनमधील क्रमानुसार सुरुवातीच्या व्याप्तीतील प्रयोगांचे प्रदर्शन—दर्शित प्रयोगसंख्या: 10; एकूण प्रयोगसंख्या: 104. हे स्थानाधारित संक्षिप्त पूर्वावलोकन आहे. वगळलेली प्रयोगसंख्या: 94; दर्शित प्रयोगांना वगळलेल्या प्रयोगांपेक्षा अधिक सबळ पुरावा म्हणून क्रम दिलेला नाही.
ثُمَّ تَوَلَّيْتُم مِّنۢ بَعْدِ ذَٰلِكَ فَلَوْلَا فَضْلُ ٱللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُۥ لَكُنتُم مِّنَ ٱلْخَٰسِرِينَ
بِئْسَمَا ٱشْتَرَوْا۟ بِهِۦٓ أَنفُسَهُمْ أَن يَكْفُرُوا۟ بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ بَغْيًا أَن يُنَزِّلَ ٱللَّهُ مِن فَضْلِهِۦ عَلَىٰ مَن يَشَآءُ مِنْ عِبَادِهِۦ فَبَآءُو بِغَضَبٍ عَلَىٰ غَضَبٍ وَلِلْكَٰفِرِينَ عَذَابٌ مُّهِينٌ
مَّا يَوَدُّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ مِنْ أَهْلِ ٱلْكِتَٰبِ وَلَا ٱلْمُشْرِكِينَ أَن يُنَزَّلَ عَلَيْكُم مِّنْ خَيْرٍ مِّن رَّبِّكُمْ وَٱللَّهُ يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِۦ مَن يَشَآءُ وَٱللَّهُ ذُو ٱلْفَضْلِ ٱلْعَظِيمِ
يَٰبَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ ٱذْكُرُوا۟ نِعْمَتِىَ ٱلَّتِىٓ أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَنِّى فَضَّلْتُكُمْ عَلَى ٱلْعَٰلَمِينَ
لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَبْتَغُوا۟ فَضْلًا مِّن رَّبِّكُمْ فَإِذَآ أَفَضْتُم مِّنْ عَرَفَٰتٍ فَٱذْكُرُوا۟ ٱللَّهَ عِندَ ٱلْمَشْعَرِ ٱلْحَرَامِ وَٱذْكُرُوهُ كَمَا هَدَىٰكُمْ وَإِن كُنتُم مِّن قَبْلِهِۦ لَمِنَ ٱلضَّآلِّينَ
وَإِن طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِن قَبْلِ أَن تَمَسُّوهُنَّ وَقَدْ فَرَضْتُمْ لَهُنَّ فَرِيضَةً فَنِصْفُ مَا فَرَضْتُمْ إِلَّآ أَن يَعْفُونَ أَوْ يَعْفُوَا۟ ٱلَّذِى بِيَدِهِۦ عُقْدَةُ ٱلنِّكَاحِ وَأَن تَعْفُوٓا۟ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ وَلَا تَنسَوُا۟ ٱلْفَضْلَ بَيْنَكُمْ إِنَّ ٱللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
أَلَمْ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ خَرَجُوا۟ مِن دِيَٰرِهِمْ وَهُمْ أُلُوفٌ حَذَرَ ٱلْمَوْتِ فَقَالَ لَهُمُ ٱللَّهُ مُوتُوا۟ ثُمَّ أَحْيَٰهُمْ إِنَّ ٱللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى ٱلنَّاسِ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَشْكُرُونَ
فَهَزَمُوهُم بِإِذْنِ ٱللَّهِ وَقَتَلَ دَاوُۥدُ جَالُوتَ وَءَاتَىٰهُ ٱللَّهُ ٱلْمُلْكَ وَٱلْحِكْمَةَ وَعَلَّمَهُۥ مِمَّا يَشَآءُ وَلَوْلَا دَفْعُ ٱللَّهِ ٱلنَّاسَ بَعْضَهُم بِبَعْضٍ لَّفَسَدَتِ ٱلْأَرْضُ وَلَٰكِنَّ ٱللَّهَ ذُو فَضْلٍ عَلَى ٱلْعَٰلَمِينَ
تِلْكَ ٱلرُّسُلُ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ مِّنْهُم مَّن كَلَّمَ ٱللَّهُ وَرَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجَٰتٍ وَءَاتَيْنَا عِيسَى ٱبْنَ مَرْيَمَ ٱلْبَيِّنَٰتِ وَأَيَّدْنَٰهُ بِرُوحِ ٱلْقُدُسِ وَلَوْ شَآءَ ٱللَّهُ مَا ٱقْتَتَلَ ٱلَّذِينَ مِنۢ بَعْدِهِم مِّنۢ بَعْدِ مَا جَآءَتْهُمُ ٱلْبَيِّنَٰتُ وَلَٰكِنِ ٱخْتَلَفُوا۟ فَمِنْهُم مَّنْ ءَامَنَ وَمِنْهُم مَّن كَفَرَ وَلَوْ شَآءَ ٱللَّهُ مَا ٱقْتَتَلُوا۟ وَلَٰكِنَّ ٱللَّهَ يَفْعَلُ مَا يُرِيدُ
इतर अर्थ कुठे अपयशी ठरतात
श्रेष्ठता
4:173
فَأَمَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ وَيَزِيدُهُم مِّن فَضْلِهِۦ وَأَمَّا ٱلَّذِينَ ٱسْتَنكَفُوا۟ وَٱسْتَكْبَرُوا۟ فَيُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا وَلَا يَجِدُونَ لَهُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا
पर्याय: तो त्यांची मजुरी पूर्ण देईल आणि आपल्या श्रेष्ठतेतून त्यांना वाढवेल.
संशोधनाधारित अर्थमांडणी: तो त्यांची मजुरी पूर्ण देईल आणि आपल्या हितकारी अधिकतेतून त्यांना वाढवेल.
आयत प्राप्तकर्त्यांची मजुरी पूर्ण करते आणि मग दैवी स्रोताकडून अधिक देते. श्रेष्ठता दर्जाचा संबंध वर्णन करेल आणि पूर्ण केलेल्या देयापलीकडे दिलेल्या अतिरिक्त चांगुलपणाचे नाव होऊ शकत नाही.
उदार दान किंवा कृपा
7:39
وَقَالَتْ أُولَىٰهُمْ لِأُخْرَىٰهُمْ فَمَا كَانَ لَكُمْ عَلَيْنَا مِن فَضْلٍ فَذُوقُوا۟ ٱلْعَذَابَ بِمَا كُنتُمْ تَكْسِبُونَ
पर्याय: तुम्हाला आमच्यावर कोणतेही उदार दान किंवा कृपा नव्हती.
संशोधनाधारित अर्थमांडणी: तुम्हाला आमच्यावर कोणतीही हितकारी अधिकता नव्हती.
वक्ते नाकारतात की एका समूहाला दुसऱ्यावर तुलनात्मक फरक होता. उदार दान किंवा कृपा या परस्पर तुलनेत नैसर्गिकपणे बसू शकत नाही आणि म्हणून शब्दकुलाचा स्थिर अर्थ होऊ शकत नाही.
कृपा किंवा प्राधान्य
13:4
وَفِى ٱلْأَرْضِ قِطَعٌ مُّتَجَٰوِرَٰتٌ وَجَنَّٰتٌ مِّنْ أَعْنَٰبٍ وَزَرْعٌ وَنَخِيلٌ صِنْوَانٌ وَغَيْرُ صِنْوَانٍ يُسْقَىٰ بِمَآءٍ وَٰحِدٍ وَنُفَضِّلُ بَعْضَهَا عَلَىٰ بَعْضٍ فِى ٱلْأُكُلِ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَـَٔايَٰتٍ لِّقَوْمٍ يَعْقِلُونَ
पर्याय: त्यांना एकाच पाण्याने सिंचन केले जाते, आणि आम्ही उत्पन्नात काहींना इतरांपेक्षा प्राधान्य देतो.
संशोधनाधारित अर्थमांडणी: त्यांना एकाच पाण्याने सिंचन केले जाते, आणि आम्ही उत्पन्नात काहींना इतरांना ओलांडायला लावतो.
आयत एकच पाणी मिळणाऱ्या वनस्पतींच्या उत्पन्नातील मोजता येणारा फरक दाखवते. कृपा किंवा प्राधान्य वृत्ती किंवा निवड पुढे आणते आणि घडवलेला मापनात्मक परिणाम लपवते.
उपजीविका
16:71
وَٱللَّهُ فَضَّلَ بَعْضَكُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ فِى ٱلرِّزْقِ فَمَا ٱلَّذِينَ فُضِّلُوا۟ بِرَآدِّى رِزْقِهِمْ عَلَىٰ مَا مَلَكَتْ أَيْمَٰنُهُمْ فَهُمْ فِيهِ سَوَآءٌ أَفَبِنِعْمَةِ ٱللَّهِ يَجْحَدُونَ
पर्याय: देवाने तुमच्यापैकी काहींना उपजीविकेत इतरांवर उपजीविका पुरवली.
संशोधनाधारित अर्थमांडणी: देवाने तुमच्यापैकी काहींना उपजीविकेत इतरांना ओलांडायला लावले.
उपजीविका हे स्पष्टपणे ते माप आहे ज्यात काहींना इतरांपेक्षा पुढे नेले जाते. तिला मूळ अर्थ केल्यास मापाची पुनरावृत्ती होते आणि तुलनात्मक क्रिया मिटते.
निरपेक्ष अधिकता
24:22
وَلَا يَأْتَلِ أُو۟لُوا۟ ٱلْفَضْلِ مِنكُمْ وَٱلسَّعَةِ أَن يُؤْتُوٓا۟ أُو۟لِى ٱلْقُرْبَىٰ وَٱلْمَسَٰكِينَ وَٱلْمُهَٰجِرِينَ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ وَلْيَعْفُوا۟ وَلْيَصْفَحُوٓا۟ أَلَا تُحِبُّونَ أَن يَغْفِرَ ٱللَّهُ لَكُمْ وَٱللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ
पर्याय: तुमच्यातील अधिकता आणि क्षमता असणाऱ्यांनी न देण्याची शपथ घेऊ नये.
संशोधनाधारित अर्थमांडणी: तुमच्यातील हितकारी अधिकता आणि क्षमता असणाऱ्यांनी न देण्याची शपथ घेऊ नये.
आधुनिक इंग्रजीत विशेषण नसलेली ‘अधिकता’ सहज अतिभोग, अपव्यय किंवा अतिरेक सुचवते. येथे ती निश्चित मागणीपलीकडे देऊ शकणाऱ्या लोकांचे वर्णन करते, म्हणून नियंत्रित नामरूपात हितकारी वैशिष्ट्य स्पष्ट राहिले पाहिजे.
वाढ
35:30
لِيُوَفِّيَهُمْ أُجُورَهُمْ وَيَزِيدَهُم مِّن فَضْلِهِۦٓ إِنَّهُۥ غَفُورٌ شَكُورٌ
पर्याय: तो कदाचित त्यांची मजुरी पूर्ण देईल आणि आपल्या वाढीतून त्यांना वाढवेल.
संशोधनाधारित अर्थमांडणी: तो कदाचित त्यांची मजुरी पूर्ण देईल आणि आपल्या हितकारी अधिकतेतून त्यांना वाढवेल.
आयत वाढ वेगळ्या क्रियापदाने व्यक्त करते आणि ती فَضْل मधून येते असे सांगते. दोन्ही शब्द ‘वाढ’ केल्यास कुरआनचा क्रिया आणि स्रोत यांतील भेद नष्ट होतो.
फायदा
57:21
سَابِقُوٓا۟ إِلَىٰ مَغْفِرَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا كَعَرْضِ ٱلسَّمَآءِ وَٱلْأَرْضِ أُعِدَّتْ لِلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ بِٱللَّهِ وَرُسُلِهِۦ ذَٰلِكَ فَضْلُ ٱللَّهِ يُؤْتِيهِ مَن يَشَآءُ وَٱللَّهُ ذُو ٱلْفَضْلِ ٱلْعَظِيمِ
पर्याय: तो देवाचा फायदा आहे; तो ज्याला इच्छितो त्याला तो देतो, आणि देव महान फायद्याचा धारक आहे.
संशोधनाधारित अर्थमांडणी: ती देवाची हितकारी अधिकता आहे; तो ज्याला इच्छितो त्याला ती देतो, आणि देव महान हितकारी अधिकतेचा धारक आहे.
इंग्रजीतील ‘फायदा’ सामान्यतः लाभार्थ्याची तुलनात्मक स्थिती पुढे आणतो. येथे देव فَضْل धारण करतो आणि देतो; म्हणून ‘फायदा’ संपूर्ण शब्दकुलाचा गाभा केल्यास देव हितकारी अधिकतेचा स्रोत नसून फायदा मिळालेला पक्ष आहे असे म्हणण्याचा धोका निर्माण होतो.