ٱلَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُم مُّلَٰقُوا۟ رَبِّهِمْ وَأَنَّهُمْ إِلَيْهِ رَٰجِعُونَ
कुरआन शब्दार्थसूची · स्वीकृत
ظَنَّ / ظَنّ / ظَانّ
मत बाळगणे
एखादी गोष्ट अशी आहे असे मानसिक मत तयार करणे किंवा टिकवून ठेवणे; या शब्दामुळे त्या मताचा पुराव्याधार, सत्यता, निश्चितता, दृढता किंवा नैतिक गुण यांपैकी काहीही आपोआप ठरत नाही.
शब्दसंग्रहविषयक व्याप्ती
व्याप्ती: अर्थघटक · प्रयोग: 69
मुळे: ظنن
लेम्मे: ظن · ظان
रूपे: ظَنُّ · ظَنَّ · يَظُنُّ · ظَّنَّ · أَظُنُّ · ظَنَن · ظَّنِّ · تَظُنُّ · نَظُنُّ · ظَنًّا · نَّظُنُّ · ظَنَ · ظُّنُونَا۠ · ظَّآنِّينَ
दाखवलेल्या प्रयोगांच्या उदाहरणांची संख्या: 10; एकूण: 69
कुरआनमधील क्रमानुसार सुरुवातीच्या व्याप्तीतील प्रयोगांचे प्रदर्शन—दर्शित प्रयोगसंख्या: 10; एकूण प्रयोगसंख्या: 69. हे स्थानाधारित संक्षिप्त पूर्वावलोकन आहे. वगळलेली प्रयोगसंख्या: 59; दर्शित प्रयोगांना वगळलेल्या प्रयोगांपेक्षा अधिक सबळ पुरावा म्हणून क्रम दिलेला नाही.
وَمِنْهُمْ أُمِّيُّونَ لَا يَعْلَمُونَ ٱلْكِتَٰبَ إِلَّآ أَمَانِىَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ
فَإِن طَلَّقَهَا فَلَا تَحِلُّ لَهُۥ مِنۢ بَعْدُ حَتَّىٰ تَنكِحَ زَوْجًا غَيْرَهُۥ فَإِن طَلَّقَهَا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَآ أَن يَتَرَاجَعَآ إِن ظَنَّآ أَن يُقِيمَا حُدُودَ ٱللَّهِ وَتِلْكَ حُدُودُ ٱللَّهِ يُبَيِّنُهَا لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ
فَلَمَّا فَصَلَ طَالُوتُ بِٱلْجُنُودِ قَالَ إِنَّ ٱللَّهَ مُبْتَلِيكُم بِنَهَرٍ فَمَن شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّى وَمَن لَّمْ يَطْعَمْهُ فَإِنَّهُۥ مِنِّىٓ إِلَّا مَنِ ٱغْتَرَفَ غُرْفَةًۢ بِيَدِهِۦ فَشَرِبُوا۟ مِنْهُ إِلَّا قَلِيلًا مِّنْهُمْ فَلَمَّا جَاوَزَهُۥ هُوَ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مَعَهُۥ قَالُوا۟ لَا طَاقَةَ لَنَا ٱلْيَوْمَ بِجَالُوتَ وَجُنُودِهِۦ قَالَ ٱلَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُم مُّلَٰقُوا۟ ٱللَّهِ كَم مِّن فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثِيرَةًۢ بِإِذْنِ ٱللَّهِ وَٱللَّهُ مَعَ ٱلصَّٰبِرِينَ
ثُمَّ أَنزَلَ عَلَيْكُم مِّنۢ بَعْدِ ٱلْغَمِّ أَمَنَةً نُّعَاسًا يَغْشَىٰ طَآئِفَةً مِّنكُمْ وَطَآئِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنفُسُهُمْ يَظُنُّونَ بِٱللَّهِ غَيْرَ ٱلْحَقِّ ظَنَّ ٱلْجَٰهِلِيَّةِ يَقُولُونَ هَل لَّنَا مِنَ ٱلْأَمْرِ مِن شَىْءٍ قُلْ إِنَّ ٱلْأَمْرَ كُلَّهُۥ لِلَّهِ يُخْفُونَ فِىٓ أَنفُسِهِم مَّا لَا يُبْدُونَ لَكَ يَقُولُونَ لَوْ كَانَ لَنَا مِنَ ٱلْأَمْرِ شَىْءٌ مَّا قُتِلْنَا هَٰهُنَا قُل لَّوْ كُنتُمْ فِى بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ ٱلَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ ٱلْقَتْلُ إِلَىٰ مَضَاجِعِهِمْ وَلِيَبْتَلِىَ ٱللَّهُ مَا فِى صُدُورِكُمْ وَلِيُمَحِّصَ مَا فِى قُلُوبِكُمْ وَٱللَّهُ عَلِيمٌۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ
ثُمَّ أَنزَلَ عَلَيْكُم مِّنۢ بَعْدِ ٱلْغَمِّ أَمَنَةً نُّعَاسًا يَغْشَىٰ طَآئِفَةً مِّنكُمْ وَطَآئِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنفُسُهُمْ يَظُنُّونَ بِٱللَّهِ غَيْرَ ٱلْحَقِّ ظَنَّ ٱلْجَٰهِلِيَّةِ يَقُولُونَ هَل لَّنَا مِنَ ٱلْأَمْرِ مِن شَىْءٍ قُلْ إِنَّ ٱلْأَمْرَ كُلَّهُۥ لِلَّهِ يُخْفُونَ فِىٓ أَنفُسِهِم مَّا لَا يُبْدُونَ لَكَ يَقُولُونَ لَوْ كَانَ لَنَا مِنَ ٱلْأَمْرِ شَىْءٌ مَّا قُتِلْنَا هَٰهُنَا قُل لَّوْ كُنتُمْ فِى بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ ٱلَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ ٱلْقَتْلُ إِلَىٰ مَضَاجِعِهِمْ وَلِيَبْتَلِىَ ٱللَّهُ مَا فِى صُدُورِكُمْ وَلِيُمَحِّصَ مَا فِى قُلُوبِكُمْ وَٱللَّهُ عَلِيمٌۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ
وَقَوْلِهِمْ إِنَّا قَتَلْنَا ٱلْمَسِيحَ عِيسَى ٱبْنَ مَرْيَمَ رَسُولَ ٱللَّهِ وَمَا قَتَلُوهُ وَمَا صَلَبُوهُ وَلَٰكِن شُبِّهَ لَهُمْ وَإِنَّ ٱلَّذِينَ ٱخْتَلَفُوا۟ فِيهِ لَفِى شَكٍّ مِّنْهُ مَا لَهُم بِهِۦ مِنْ عِلْمٍ إِلَّا ٱتِّبَاعَ ٱلظَّنِّ وَمَا قَتَلُوهُ يَقِينًۢا
وَإِن تُطِعْ أَكْثَرَ مَن فِى ٱلْأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ إِن يَتَّبِعُونَ إِلَّا ٱلظَّنَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ
سَيَقُولُ ٱلَّذِينَ أَشْرَكُوا۟ لَوْ شَآءَ ٱللَّهُ مَآ أَشْرَكْنَا وَلَآ ءَابَآؤُنَا وَلَا حَرَّمْنَا مِن شَىْءٍ كَذَٰلِكَ كَذَّبَ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ حَتَّىٰ ذَاقُوا۟ بَأْسَنَا قُلْ هَلْ عِندَكُم مِّنْ عِلْمٍ فَتُخْرِجُوهُ لَنَآ إِن تَتَّبِعُونَ إِلَّا ٱلظَّنَّ وَإِنْ أَنتُمْ إِلَّا تَخْرُصُونَ
قَالَ ٱلْمَلَأُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ مِن قَوْمِهِۦٓ إِنَّا لَنَرَىٰكَ فِى سَفَاهَةٍ وَإِنَّا لَنَظُنُّكَ مِنَ ٱلْكَٰذِبِينَ
इतर अर्थ कुठे अपयशी ठरतात
ज्ञान
4:157
وَقَوْلِهِمْ إِنَّا قَتَلْنَا ٱلْمَسِيحَ عِيسَى ٱبْنَ مَرْيَمَ رَسُولَ ٱللَّهِ وَمَا قَتَلُوهُ وَمَا صَلَبُوهُ وَلَٰكِن شُبِّهَ لَهُمْ وَإِنَّ ٱلَّذِينَ ٱخْتَلَفُوا۟ فِيهِ لَفِى شَكٍّ مِّنْهُ مَا لَهُم بِهِۦ مِنْ عِلْمٍ إِلَّا ٱتِّبَاعَ ٱلظَّنِّ وَمَا قَتَلُوهُ يَقِينًۢا
पर्याय: त्यांना त्याचे कोणतेही ज्ञान नाही; ते फक्त ज्ञानाचे अनुसरण करतात, आणि त्यांनी त्याला निश्चितपणे ठार मारले नाही.
संशोधनाधारित अर्थमांडणी: त्यांना त्याचे कोणतेही ज्ञान नाही; ते फक्त मताचे अनुसरण करतात, आणि त्यांनी त्याला निश्चितपणे ठार मारले नाही.
हा आयत ज्ञान स्पष्टपणे नाकारतो आणि अनुसरल्या जाणाऱ्या ظنची निश्चिततेशी तुलना करतो. त्याऐवजी ‘ज्ञान’ ठेवल्यास कुरआनने केलेला भेदच नष्ट होतो.
संशय
24:12
لَّوْلَآ إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ ٱلْمُؤْمِنُونَ وَٱلْمُؤْمِنَٰتُ بِأَنفُسِهِمْ خَيْرًا وَقَالُوا۟ هَٰذَآ إِفْكٌ مُّبِينٌ
पर्याय: ते ऐकल्यावर विश्वास ठेवणाऱ्या स्त्री-पुरुषांनी आपल्याच लोकांबद्दल ते चांगले आहेत असा संशय का घेतला नाही?
संशोधनाधारित अर्थमांडणी: ते ऐकल्यावर विश्वास ठेवणाऱ्या स्त्री-पुरुषांनी आपल्याच लोकांबद्दल चांगले मत का बाळगले नाही?
कर्म–विधेय रचना मताचा गुण म्हणून ‘चांगले’ हे स्पष्टपणे सांगते. ‘संशय’ म्हटल्यास या धातूमध्ये नसलेला नकारात्मक आंतरवैयक्तिक अर्थ त्यात येतो.
निश्चितता
45:32
وَإِذَا قِيلَ إِنَّ وَعْدَ ٱللَّهِ حَقٌّ وَٱلسَّاعَةُ لَا رَيْبَ فِيهَا قُلْتُم مَّا نَدْرِى مَا ٱلسَّاعَةُ إِن نَّظُنُّ إِلَّا ظَنًّا وَمَا نَحْنُ بِمُسْتَيْقِنِينَ
पर्याय: आम्ही निश्चिततेशिवाय दुसरे काहीही बाळगत नाही, तरी आम्ही निश्चित नाही.
संशोधनाधारित अर्थमांडणी: आम्ही एका मताशिवाय दुसरे काहीही बाळगत नाही, तरी आम्ही निश्चित नाही.
वक्ते आपल्या ظنचा स्पष्ट उल्लेख करतात आणि नंतर आपण निश्चित असल्याचे नाकारतात. त्यामुळे ‘निश्चितता’ हा या शब्दकुलाचा गाभा होऊ शकत नाही.
अनुमान
53:23
إِنْ هِىَ إِلَّآ أَسْمَآءٌ سَمَّيْتُمُوهَآ أَنتُمْ وَءَابَآؤُكُم مَّآ أَنزَلَ ٱللَّهُ بِهَا مِن سُلْطَٰنٍ إِن يَتَّبِعُونَ إِلَّا ٱلظَّنَّ وَمَا تَهْوَى ٱلْأَنفُسُ وَلَقَدْ جَآءَهُم مِّن رَّبِّهِمُ ٱلْهُدَىٰٓ
पर्याय: ते अनुमान आणि मनांना जे हवे असते त्याशिवाय कशाचेही अनुसरण करत नाहीत.
संशोधनाधारित अर्थमांडणी: ते मत आणि मनांना जे हवे असते त्याशिवाय कशाचेही अनुसरण करत नाहीत.
हा आयत प्रामाणिक आधार नाकारतो आणि ते मत इच्छेच्या जोडीने ठेवतो. ‘अनुमान’ म्हटल्यास ظنमध्ये हमखास नसलेली पुराव्यावरून काढलेली निष्पत्ती जोडली जाते.
शंका
69:20
إِنِّى ظَنَنتُ أَنِّى مُلَٰقٍ حِسَابِيَهْ
पर्याय: मी माझ्या हिशेबाला सामोरे जाईन याबद्दल मला शंका होती.
संशोधनाधारित अर्थमांडणी: मी माझ्या हिशेबाला सामोरे जाईन, असे मत बाळगले.
वक्ता हे मत प्राप्त अभिलेखाने योग्य ठरवलेली भूमिका म्हणून मांडतो. ‘शंका’ म्हटल्यास त्या भूमिकेचे वर्णन न होता तिचा अर्थ उलटा होईल.