وَٱتَّقُوا۟ يَوْمًا لَّا تَجْزِى نَفْسٌ عَن نَّفْسٍ شَيْـًٔا وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا شَفَٰعَةٌ وَلَا يُؤْخَذُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلَا هُمْ يُنصَرُونَ
कुरआन शब्दार्थसूची · स्वीकृत
جَزَى / جَزَاء / جَازٍ / جِزْيَة / نُجَازِي
प्रतिदान देणे
जे केले, मिळाले किंवा देणे होते त्याला अनुरूप असा परतावा देणे.
शब्दसंग्रहविषयक व्याप्ती
व्याप्ती: अर्थघटक · प्रयोग: 118
मुळे: جزي
लेम्मे: جزى · جزاء · جزية · جاز · نجازي
रूपे: نَجْزِى · جَزَآءُ · تُجْزَ · يَجْزِىَ · جَزَآءً · جَزَآؤُ · جَزَآءًۢ · يُجْزَ · يَجْزِى · جَزَٰٓؤُا۟ · يَجْزِيَ · نَجْزِيَ · جَزَيْ · جَزَٰٓؤُ · تُجْزَىٰ · تَجْزِى · يَجْزِي · يُجْزَىٰٓ · جَزَآءٌ · جِزْيَةَ · نَجْزِي · يُجْزَى · جَازٍ · نُجَٰزِىٓ · يُجْزَىٰ · جَزَآءَ · جَزَىٰ · تُجْزَىٰٓ
दाखवलेल्या प्रयोगांच्या उदाहरणांची संख्या: 10; एकूण: 118
कुरआनमधील क्रमानुसार सुरुवातीच्या व्याप्तीतील प्रयोगांचे प्रदर्शन—दर्शित प्रयोगसंख्या: 10; एकूण प्रयोगसंख्या: 118. हे स्थानाधारित संक्षिप्त पूर्वावलोकन आहे. वगळलेली प्रयोगसंख्या: 108; दर्शित प्रयोगांना वगळलेल्या प्रयोगांपेक्षा अधिक सबळ पुरावा म्हणून क्रम दिलेला नाही.
ثُمَّ أَنتُمْ هَٰٓؤُلَآءِ تَقْتُلُونَ أَنفُسَكُمْ وَتُخْرِجُونَ فَرِيقًا مِّنكُم مِّن دِيَٰرِهِمْ تَظَٰهَرُونَ عَلَيْهِم بِٱلْإِثْمِ وَٱلْعُدْوَٰنِ وَإِن يَأْتُوكُمْ أُسَٰرَىٰ تُفَٰدُوهُمْ وَهُوَ مُحَرَّمٌ عَلَيْكُمْ إِخْرَاجُهُمْ أَفَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ ٱلْكِتَٰبِ وَتَكْفُرُونَ بِبَعْضٍ فَمَا جَزَآءُ مَن يَفْعَلُ ذَٰلِكَ مِنكُمْ إِلَّا خِزْىٌ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَيَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ يُرَدُّونَ إِلَىٰٓ أَشَدِّ ٱلْعَذَابِ وَمَا ٱللَّهُ بِغَٰفِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ
وَٱتَّقُوا۟ يَوْمًا لَّا تَجْزِى نَفْسٌ عَن نَّفْسٍ شَيْـًٔا وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلَا تَنفَعُهَا شَفَٰعَةٌ وَلَا هُمْ يُنصَرُونَ
وَٱقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأَخْرِجُوهُم مِّنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ وَٱلْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ ٱلْقَتْلِ وَلَا تُقَٰتِلُوهُمْ عِندَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ حَتَّىٰ يُقَٰتِلُوكُمْ فِيهِ فَإِن قَٰتَلُوكُمْ فَٱقْتُلُوهُمْ كَذَٰلِكَ جَزَآءُ ٱلْكَٰفِرِينَ
أُو۟لَٰٓئِكَ جَزَآؤُهُمْ أَنَّ عَلَيْهِمْ لَعْنَةَ ٱللَّهِ وَٱلْمَلَٰٓئِكَةِ وَٱلنَّاسِ أَجْمَعِينَ
أُو۟لَٰٓئِكَ جَزَآؤُهُم مَّغْفِرَةٌ مِّن رَّبِّهِمْ وَجَنَّٰتٌ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَا وَنِعْمَ أَجْرُ ٱلْعَٰمِلِينَ
وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِهِ ٱلرُّسُلُ أَفَإِي۟ن مَّاتَ أَوْ قُتِلَ ٱنقَلَبْتُمْ عَلَىٰٓ أَعْقَٰبِكُمْ وَمَن يَنقَلِبْ عَلَىٰ عَقِبَيْهِ فَلَن يَضُرَّ ٱللَّهَ شَيْـًٔا وَسَيَجْزِى ٱللَّهُ ٱلشَّٰكِرِينَ
وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَن تَمُوتَ إِلَّا بِإِذْنِ ٱللَّهِ كِتَٰبًا مُّؤَجَّلًا وَمَن يُرِدْ ثَوَابَ ٱلدُّنْيَا نُؤْتِهِۦ مِنْهَا وَمَن يُرِدْ ثَوَابَ ٱلْـَٔاخِرَةِ نُؤْتِهِۦ مِنْهَا وَسَنَجْزِى ٱلشَّٰكِرِينَ
وَمَن يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُّتَعَمِّدًا فَجَزَآؤُهُۥ جَهَنَّمُ خَٰلِدًا فِيهَا وَغَضِبَ ٱللَّهُ عَلَيْهِ وَلَعَنَهُۥ وَأَعَدَّ لَهُۥ عَذَابًا عَظِيمًا
لَّيْسَ بِأَمَانِيِّكُمْ وَلَآ أَمَانِىِّ أَهْلِ ٱلْكِتَٰبِ مَن يَعْمَلْ سُوٓءًا يُجْزَ بِهِۦ وَلَا يَجِدْ لَهُۥ مِن دُونِ ٱللَّهِ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا
इतर अर्थ कुठे अपयशी ठरतात
शिक्षा किंवा प्रतिशोध
3:136
أُو۟لَٰٓئِكَ جَزَآؤُهُم مَّغْفِرَةٌ مِّن رَّبِّهِمْ وَجَنَّٰتٌ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَا وَنِعْمَ أَجْرُ ٱلْعَٰمِلِينَ
पर्याय: त्यांची शिक्षा म्हणजे त्यांचा निर्वाहकर्ता देत असलेली क्षमा आणि उद्याने.
संशोधनाधारित अर्थमांडणी: त्यांचे प्रतिदान म्हणजे त्यांचा निर्वाहकर्ता देत असलेली क्षमा आणि उद्याने.
क्षमा आणि उद्याने हे अनुकूल परतावे आहेत. ‘शिक्षा’ किंवा ‘प्रतिशोध’ अशी नकारात्मक मूल्यछटा आणतात, जिची हमी हे शब्दकुल देत नाही.
बक्षीस
4:93
وَمَن يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُّتَعَمِّدًا فَجَزَآؤُهُۥ جَهَنَّمُ خَٰلِدًا فِيهَا وَغَضِبَ ٱللَّهُ عَلَيْهِ وَلَعَنَهُۥ وَأَعَدَّ لَهُۥ عَذَابًا عَظِيمًا
पर्याय: जो कोणी विश्वास ठेवणाऱ्या व्यक्तीला जाणूनबुजून ठार मारतो, त्याचे बक्षीस नरक आहे.
संशोधनाधारित अर्थमांडणी: जो कोणी विश्वास ठेवणाऱ्या व्यक्तीला जाणूनबुजून ठार मारतो, त्याचे प्रतिदान नरक आहे.
नरक हा दंडात्मक परतावा आहे. ‘बक्षीस’ अशी अनुकूल मूल्यछटा आणते, जिची हमी हेच शब्दकुल देत नाही.
संपूर्ण शब्दकुलाचा गाभा म्हणून देयक
5:85
فَأَثَٰبَهُمُ ٱللَّهُ بِمَا قَالُوا۟ جَنَّٰتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَا وَذَٰلِكَ جَزَآءُ ٱلْمُحْسِنِينَ
पर्याय: तेच सत्कर्म करणाऱ्यांचे देयक आहे—उद्याने.
संशोधनाधारित अर्थमांडणी: तेच सत्कर्म करणाऱ्यांचे प्रतिदान आहे—उद्याने.
परत दिलेले फल आर्थिक नाही. ‘देयक’ हा अर्थ शब्दरूप झालेल्या جِزْيَة साठी योग्य आहे; पण तो शब्दकुलाच्या स्थिर गाभ्याची जागा घेऊ शकत नाही.
एकास-एक परतफेड
34:37
وَمَآ أَمْوَٰلُكُمْ وَلَآ أَوْلَٰدُكُم بِٱلَّتِى تُقَرِّبُكُمْ عِندَنَا زُلْفَىٰٓ إِلَّا مَنْ ءَامَنَ وَعَمِلَ صَٰلِحًا فَأُو۟لَٰٓئِكَ لَهُمْ جَزَآءُ ٱلضِّعْفِ بِمَا عَمِلُوا۟ وَهُمْ فِى ٱلْغُرُفَٰتِ ءَامِنُونَ
पर्याय: त्यांनी जे केले त्यासाठी त्यांना एकास-एक परतफेड मिळेल.
संशोधनाधारित अर्थमांडणी: त्यांनी जे केले त्यासाठी त्यांना अनेकपटीने प्रतिदान मिळेल.
आयत अनेकपटीच्या प्रतिदानाचा उल्लेख करते. धातू प्रत्युत्तररूपी परतावा दर्शवतो; त्याचे प्रमाण स्वतंत्रपणे दिले जाते आणि ते समान असणे आवश्यक नाही.
उपयोगी पडणे किंवा पुरेसे ठरणे
55:60
هَلْ جَزَآءُ ٱلْإِحْسَٰنِ إِلَّا ٱلْإِحْسَٰنُ
पर्याय: सद्वर्तनाला पुरेसे ठरवणारे सद्वर्तनाव्यतिरिक्त दुसरे काय आहे?
संशोधनाधारित अर्थमांडणी: सद्वर्तनाचे प्रतिदान सद्वर्तनाव्यतिरिक्त दुसरे काय असू शकते?
दुसऱ्याच्या वतीने कृती करण्याच्या अर्थाने جَزَى ची عَنْ सोबत रचना झालेली असेल तेव्हाच ‘उपयोगी पडणे’ किंवा ‘पुरेसे ठरणे’ हे अर्थ ग्राह्य आहेत. सामान्य नाम परत दिलेल्या फलाला दर्शवते; उपयोगिता किंवा पर्याप्तता यांना नाही.
परिणाम किंवा निष्पत्ती
76:9
إِنَّمَا نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ ٱللَّهِ لَا نُرِيدُ مِنكُمْ جَزَآءً وَلَا شُكُورًا
पर्याय: आम्हाला तुमच्याकडून परिणामही नको, आभारही नको.
संशोधनाधारित अर्थमांडणी: आम्हाला तुमच्याकडून प्रतिदानही नको, आभारही नको.
वक्ते इतरांना अन्न दिल्याबद्दल जाणूनबुजून परत दिलेला प्रतिसाद नाकारतात. सर्वसाधारण ‘परिणाम’ किंवा ‘निष्पत्ती’ त्या प्रत्युत्तराचा अर्थ व्यक्त करत नाही.