कुरआन शब्दार्थसूची · स्वीकृत

ت و ب

परतणे

दूर गेल्यानंतर किंवा खंड पडल्यानंतर आधीच्या नात्यात किंवा मार्गात पुन्हा प्रवेश करणे अथवा तो पुनर्स्थापित करणे.

शब्दसंग्रहविषयक व्याप्ती

व्याप्ती: अर्थघटक · प्रयोग: 87

मुळे: توب

लेम्मे: تاب · تواب · توبة · متاب · تائب · توب · تائبة

रूपे: تَابَ · يَتُوبُ · تَابُ · تُوبُ · تَّوَّابُ · تُبْ · يَتُوبَ · تَوَّابًا · تَّوْبَةُ · تَوْبَةً · تَّوْبَةَ · تَوَّابٌ · أَتُوبُ · تَّوَّٰبِينَ · تَوْبَتُ · تَّٰٓئِبُونَ · تَّابَ · مَتَابِ · مَتَابًا · تَّوْبِ · يَتُبْ · تَتُوبَ · تَٰٓئِبَٰتٍ · تَوَّابًۢا

दाखवलेल्या प्रयोगांच्या उदाहरणांची संख्या: 10; एकूण: 87

कुरआनमधील क्रमानुसार सुरुवातीच्या व्याप्तीतील प्रयोगांचे प्रदर्शन—दर्शित प्रयोगसंख्या: 10; एकूण प्रयोगसंख्या: 87. हे स्थानाधारित संक्षिप्त पूर्वावलोकन आहे. वगळलेली प्रयोगसंख्या: 77; दर्शित प्रयोगांना वगळलेल्या प्रयोगांपेक्षा अधिक सबळ पुरावा म्हणून क्रम दिलेला नाही.

2:37

فَتَلَقَّىٰٓ ءَادَمُ مِن رَّبِّهِۦ كَلِمَٰتٍ فَتَابَ عَلَيْهِ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ

2:37

فَتَلَقَّىٰٓ ءَادَمُ مِن رَّبِّهِۦ كَلِمَٰتٍ فَتَابَ عَلَيْهِ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ

2:54

وَإِذْ قَالَ مُوسَىٰ لِقَوْمِهِۦ يَٰقَوْمِ إِنَّكُمْ ظَلَمْتُمْ أَنفُسَكُم بِٱتِّخَاذِكُمُ ٱلْعِجْلَ فَتُوبُوٓا۟ إِلَىٰ بَارِئِكُمْ فَٱقْتُلُوٓا۟ أَنفُسَكُمْ ذَٰلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ عِندَ بَارِئِكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ

2:54

2:128

رَبَّنَا وَٱجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِن ذُرِّيَّتِنَآ أُمَّةً مُّسْلِمَةً لَّكَ وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَآ إِنَّكَ أَنتَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ

2:128

2:160

إِلَّا ٱلَّذِينَ تَابُوا۟ وَأَصْلَحُوا۟ وَبَيَّنُوا۟ فَأُو۟لَٰٓئِكَ أَتُوبُ عَلَيْهِمْ وَأَنَا ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ

2:160

कुरआन-अंतर्गत शब्दसंग्रहविषयक तर्काधार

दोन्ही दिशांत एकच परतणे

कुराण लोकांच्या देवाकडे परतण्यासाठी आणि देवाच्या लोकांकडे परतण्यासाठी तीच توب क्रिया वापरते. कर्ता आणि शब्दयोगी दिशा ठरवतात; ते दोन शब्दार्थ निर्माण करत नाहीत.

ही एक संबंधात्मक क्रिया आहे, संदर्भाने शब्दाचा अर्थ बदलणे नाही. लोक إِلَى सोबत देवाकडे परततात, तर देव عَلَى सोबत लोकांकडे परततो. सोबतचे व्याकरण कोण आणि कोणत्या दिशेने परततो ते दाखवते; توب चा केंद्रार्थ परतणेच राहतो.

९:११८ मधील जोडीदार मांडणी निर्णायक आहे. देव प्रथम लोकांकडे परतला जेणेकरून ते परतावेत, आणि नंतर आयत देवाला تَوَّاب म्हणते. पहिले क्रियापद ‘पश्चात्ताप स्वीकारला’ आणि दुसरे ‘पश्चात्ताप केला’ असे केल्यास पुनरावृत्त अरबी क्रिया झाकली जाईल आणि सांगितलेला क्रम उलटेल.

भोवतालचा शब्दसंग्रह नियंत्रित भेद देतो. ९:१०४ मध्ये يَقْبَلُ स्वतंत्रपणे स्वीकारणे आहे, तर تَوْبَة परतण्याला नाव देते. २:१८७ मध्ये देव लोकांकडे परतल्यानंतर عَفَا स्वतंत्रपणे क्षमा देतो. ११:३ मध्ये आच्छादन मागणे आणि परतणे या दोन वेगळ्या कृती क्रमाने आहेत.

नंतर रूपरचना मराठी रूप ठरवते: पूर्ण क्रिया ‘परतला’, निर्देशक अपूर्ण ‘परततो’, आज्ञार्थ व इतर अचिह्नित रूपे ‘परतणे’, सामान्य सहभागी ‘परतणारा’, मानवी तीव्र अनेकवचन ‘वारंवार परतणारा’ आणि दैवी तीव्र एकवचन ‘सदैव परतणारा’. देव लाभार्थ्याकडे परततो तेव्हा कृपा अनुमानता येते, पण ती शब्द-स्तरात घातली जात नाही.

प्राथमिक मजकूर-स्रोत

कुरआनी अरबी भाषासंग्रह शब्दकोश: توب मूळ توب ची सूची

इतर अर्थ कुठे अपयशी ठरतात

क्षमा करणे

2:187

أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ ٱلصِّيَامِ ٱلرَّفَثُ إِلَىٰ نِسَآئِكُمْ هُنَّ لِبَاسٌ لَّكُمْ وَأَنتُمْ لِبَاسٌ لَّهُنَّ عَلِمَ ٱللَّهُ أَنَّكُمْ كُنتُمْ تَخْتَانُونَ أَنفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَعَفَا عَنكُمْ فَٱلْـَٰٔنَ بَٰشِرُوهُنَّ وَٱبْتَغُوا۟ مَا كَتَبَ ٱللَّهُ لَكُمْ وَكُلُوا۟ وَٱشْرَبُوا۟ حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَكُمُ ٱلْخَيْطُ ٱلْأَبْيَضُ مِنَ ٱلْخَيْطِ ٱلْأَسْوَدِ مِنَ ٱلْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا۟ ٱلصِّيَامَ إِلَى ٱلَّيْلِ وَلَا تُبَٰشِرُوهُنَّ وَأَنتُمْ عَٰكِفُونَ فِى ٱلْمَسَٰجِدِ تِلْكَ حُدُودُ ٱللَّهِ فَلَا تَقْرَبُوهَا كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ ءَايَٰتِهِۦ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ

पर्याय: म्हणून त्याने तुम्हाला क्षमा केली आणि तुम्हाला क्षमा केली.

संशोधनाधारित अर्थमांडणी: म्हणून तो तुमच्याकडे परतला आणि त्याने तुम्हाला क्षमा केली.

समन्वित عَفَا क्षमा ही स्वतंत्र क्रिया म्हणून देतो. म्हणून تَابَ चा अर्थ आधीच ‘क्षमा केली’ असा असू शकत नाही.

पश्चात्ताप स्वीकारणारा

9:104

أَلَمْ يَعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ هُوَ يَقْبَلُ ٱلتَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِۦ وَيَأْخُذُ ٱلصَّدَقَٰتِ وَأَنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ

पर्याय: देव आपल्या सेवकांचा पश्चात्ताप स्वीकारतो आणि देव पश्चात्ताप स्वीकारणारा आहे.

संशोधनाधारित अर्थमांडणी: देव आपल्या सेवकांचे परतणे स्वीकारतो आणि देव सदैव परतणारा आहे.

आयत स्वीकारण्यासाठी आधीच يَقْبَلُ वापरते. تَوَّاب ऐवजी ‘स्वीकारणारा’ ठेवल्यास त्याच वाक्यातील قبول आणि توب यांचा भेद नाहीसा होतो.

पश्चात्ताप करणे

9:118

وَعَلَى ٱلثَّلَٰثَةِ ٱلَّذِينَ خُلِّفُوا۟ حَتَّىٰٓ إِذَا ضَاقَتْ عَلَيْهِمُ ٱلْأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ وَضَاقَتْ عَلَيْهِمْ أَنفُسُهُمْ وَظَنُّوٓا۟ أَن لَّا مَلْجَأَ مِنَ ٱللَّهِ إِلَّآ إِلَيْهِ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ لِيَتُوبُوٓا۟ إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ

पर्याय: मग त्याने त्यांच्यावर पश्चात्ताप केला जेणेकरून त्यांनी पश्चात्ताप करावा.

संशोधनाधारित अर्थमांडणी: मग तो त्यांच्याकडे परतला जेणेकरून ते परतावेत.

एकाच क्रियापदाचा कर्ता प्रथम देव आणि नंतर लोक आहेत. ‘पश्चात्ताप करणे’ हे दोन्ही प्रयोग असंबद्ध मराठी क्रिया बनवते आणि देवाकडून मानवी चूककर्त्याची कृती करवते.

क्षमा मागणे

11:3

وَأَنِ ٱسْتَغْفِرُوا۟ رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوٓا۟ إِلَيْهِ يُمَتِّعْكُم مَّتَٰعًا حَسَنًا إِلَىٰٓ أَجَلٍ مُّسَمًّى وَيُؤْتِ كُلَّ ذِى فَضْلٍ فَضْلَهُۥ وَإِن تَوَلَّوْا۟ فَإِنِّىٓ أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ كَبِيرٍ

पर्याय: तुमच्या पालनकर्त्याकडून आच्छादन मागा, मग त्याच्याकडे क्षमा मागा.

संशोधनाधारित अर्थमांडणी: तुमच्या पालनकर्त्याकडून आच्छादन मागा, मग त्याच्याकडे परता.

आयत ٱسْتَغْفِرُوا आणि تُوبُوا या दोन कृती क्रमाने ठेवते. पहिली आच्छादन मागते; दुसरी नमूद केलेल्या गंतव्याकडे परतते.